Bez kategorii

#233 “Monteverdi i muzyczne przemiany”

Znany dyrygent Nicolas Harnoncourt powiedział: „Około roku 1600, czyli mniej więcej w połowie życia Monteverdiego, w muzyce zachodniej nastąpił prawdziwie radykalny zwrot – jaki nie zdarzył się nigdy przedtem, ani nie miał zdarzyć się nigdy potem.”

Czytając wypowiedź Nicolasa Harnoncourta należałoby stwierdzić, iż nieprzypadkowo wymienia on nazwisko Claudio Monteverdiego. Przełom w rozwoju muzyki pod koniec XVI oraz na początku XVII wieku widać bowiem w twórczości tego kompozytora bardzo wyraźnie. Jednym z najczęściej praktykowanych przez niego gatunków jest madrygał. Monteverdi komponował kolejne ich księgi – pierwsze cztery utrzymane są w tradycyjnej, renesansowej polifonii. Przemiana następuje wraz z piątą księgą, napisaną u początku siedemnastego stulecia. Wtedy to do madrygałów tego twórcy śmiało wkraczają elementy nowego stylu barokowego. Przede wszystkim warto wspomnieć tu o zastosowaniu basso continuo – techniki, zgodnie z której założeniami instrumenty realizują podstawę harmoniczną utworu – najczęściej jeden z instrumentów wygrywa podstawowe dźwięki, a pozostałe dopełniają je zgodnie z harmonią, posiadając dowolność i możliwość improwizacji. Samo pojawienie się instrumentu w madrygale jest bardzo radykalną zmianą – do tego czasu madrygał był formą wokalną. W kolejnych księgach madrygałów instrumenty otrzymują coraz to obszerniejszą swobodę, realizując nawet samodzielne partie.

Madrygały to nie jedyna zasługa Monteverdiego, jaką można wymienić w kontekście radykalnych zmian w muzyce na przełomie XVI i XVII wieku. Ten włoski twórca jest bowiem autorem pierwszej opery, którą określono jako skomponowaną w nowym stylu. Mowa oczywiście o Orfeuszu – tematyka jest ściśle mitologiczna (tak jak przewidywały opisane wcześniej założenia Cameraty Florenckiej), a konkretnie – fabuła opiera się na micie o Orfeuszu i Eurydyce. W operze mamy do czynienia z prawdziwie nowym stylem – pojawiają się arie, które mają na celu wyładowanie dużego napięcia emocjonalnego przez bohatera (w tym wprowadzone przez Monteverdiego arie da capo). Ponadto, “Orfeusz” to pierwsze w dziejach dzieło dramatyczne podzielone na akty, w którym zarówno treść, jak i muzyka oraz taniec są ze sobą równoważne. Udowadnia to chociażby fakt, iż w owej operze znajduje się spora liczba samodzielnych fragmentów instrumentalnych. Wśród nich sinfonia, z której wykształcą się kolejne przełomowe gatunki – koncert instrumentalny i symfonia, które będą kluczowe w rozwoju muzyki epoki klasycyzmu i romantyzmu. 

Dziś proponujemy Państwu brzmienia madrygałów Monteverdiego, a także najbardziej znaną arię z Orfeusza – “Possente spirito”. Mamy nadzieję, że wczesnobarokowa muzyka umili Państwu czas. Miłego słuchania!