Religijne

#229 ,,Recessit Pastor noster”

Dziś w  Wielki Czwartek- kiedy w Kościele łacińskim rozpoczyna się Triduum Sacrum i wspomina Ostatnią Wieczerzę, a więc ustanowienie Eucharystii, obmycie nóg, a także pojmanie Chrystusa, chcielibyśmy na naszym blogu wspomnieć, o wielkich skarbach Polskiej kultury muzycznej, jakimi są tradycyjne polskie śpiewy pasyjne. 

Płaczcie Anieli 

Tekst tej pieśni pochodzi z XVIII w. Pieśń wiąże się z typową dla naszego kraju tradycją związaną z świętami Wielkanocnymi, mianowcie zwyczajem budowania w kościołach tzw Bożych Grobów- miejsc do których po liturgii Wielkiego Piątku przenosi się po dziś dzień Najświętszy Sakrament. Płaczcie Anieli tradycyjnie wykonywało się właśnie przy Grobie Pańskim, po zakończonej akcji liturgicznej Wielkiego Piątku. Tekst pieśni- zwłaszcza dalszych zwrotek może wydać się współczesnemu odbiorcy wręcz komiczna np. zwrotka: 

,,Płaczcie i ryby i wielorybowie, 

płaczcie syreny, płaczcie delfinowie.

Płaczcie pod wodą niepojęte dziwy, 

umarł Pan, a wasz Stworzyciel prawdziwy.” 

Treść tej i innych zwrotek nie jest jednak żartobliwa, ani przypadkowa, ma bowiem wyrażać kosmiczny wymiar Męki Chrystusa, która przenika żalem wszelkie stworzenie. Prosta melodia pieśni, w mollowej tonacji tworzy przejmujący muzyczny obraz wielkopiątkowego żalu. 

Płaczcie anieli – pieśń u Grobu Pańskiego

Krzyżu Święty  

Ta jedna z bardziej znanych i starszych polskich pieśni pasyjnych, czerpie swój tekst z hymnu Pange lingua, gloriosi, laurem certaminis (Sław języku bój chwalebny). Hymn napisał Venantino Fortunata, biskup Poitiers, a melodia polska, choć zrytmizowana nie jest zupełnie nowa,czerpie z oryginalnej średniowiecznej melodii chorałowej. Pierwsza zwrotka swój tekst bierze z antyfony Crux Fidelis przepisanej w oryginale łacińskim jako refren wykonywany podczas wielkopiątkowej adoracji krzyża między strofami hymnu . Pieśń opracował  na 4 głosy w dobie renesansu Jan z Lublina w swojej słynnej tabulaturze. 

Pieśni wielkopostne [#05] Krzyżu Święty

Odszedł Pasterz od nas 

Podczas procesji do Bożego Grobu, przepisanym śpiewem jest responsorium Recessit Pastor noster. Autorem melodii polskiej pieśni opartej o jego tekst jest żyjący w latach 1901-1971, ks Wojciech Lewkowicz. Duchowny ten był kompozytorem, kantorem i organistą, napisał wiele pieśni i rozmaitych utworów chóralnych. Pieśń Odszedł Pasterz od Nas pozostaje najbardziej znaną spośród nich. 

Odszedł Pasterz || Pieśni wielkopostne

Gorzkie Żale 

Wśród polskiej pobożności pasyjnej i związanej z nią muzyką pierwsze miejsce zajmują Gorzkie Żale. Gorzkie Żale odprawiane w Niedziele Wielkiego Postu, jako nabożeństwo eucharystyczne zwykło się w wielu miejscach śpiewać także w Wielkim Tygodniu, zwłaszcza przy Grobie Pańskim w Wielki Piątek.Tekst Gorzkich Żali napisał ks. Wawrzyniec Benik, a pierwsze nabożeństwo zostało odprawione 13 marca 1707 roku w warszawskim kościele św. Krzyża. W tym samym roku jego tekst wydano drukiem po raz pierwszy, a nabożeństwo, w budowie zbliżone budową do oficjum brewiarzowego- konkretnie do Matutinum mającego dawniej 3 nokturny, po 3 psalmy. Treści nabożeństwa rozdzielano i śpiewano trzy części Gorzkich Żali w kolejne niedziele. Melodie czerpią z innych pieśni, lecz są zasadniczo oryginalne, ponadto lokalnie spotykamy wiele ich wariantów.  

Gorzkie Żale || Część pierwsza

Nie sposób napisać choćby zdanie o każdej z wielu polskich pieśni Pasyjnych, chcącym zgłębić jednak to także muzyczne dziedzictwo głębiej, polecamy wśród wielu znakomitych nagrań, dostępną na Spotify płytę pt. Golgota, zespołu Jerycho.  

Już teraz życzymy z wyprzedzeniem (gdyż następna publikacja, powinna ukazać się w niedzielny wieczór), dobrych i owocnych świąt Wielkiej Nocy. Do usłyszenia!