Łotwa

#145 “Cztery pory roku – po łotewsku”

Kiedy w 1723 roku Antonio Vivaldi komponuje dobrze znane wszystkim “Cztery pory roku”, nikt nie spodziewa się, że będzie to utwór ponadczasowy. Do tego stopnia ponadczasowy, iż wielu twórców w kolejnych epokach postanowi pójść śladami weneckiego skrzypka, pisząc “Pory Roku” jeszcze raz, wedle własnych inwencji. Jednym z tych właśnie artystów jest łotewski kompozytor – Pēteris Vasks.

Pēteris Vasks przychodzi na świat w roku 1946 w malowniczej Kurlandii, w urokliwym miasteczku Aizpute. Jego życiorys zaczyna się podobnie, jak biografie większości kompozytorów – pierwsza szkoła muzyczna, pierwsze kompozycje, studia muzyczne… 

Tu jednak wypadałoby zrobić przerwę, ponieważ Vasks był studentem dość długo. W wieku lat osiemnastu rozpoczął naukę w klasie kontrabasu w Konserwatorium w Wilnie, a dopiero po jej zakończeniu zadecydował o kierunku kompozytorskim. Niektórych może zastanawiać bądź nawet dziwić fakt, że młody kontrabasista nie wybrał studiów w Rydze – dzisiejszej stolicy Łotwy, jednak odpowiedź na owe wątpliwości jest dość prosta – ojciec kompozytora był pastorem, a polityka ówczesnych władz wobec baptystów była raczej represyjna. Vasks nie miał wyboru – musiał kształcić się na sąsiednich ziemiach litewskich.

Uważa się, że pierwsze dzieła utalentowanego Łotysza były mocno powiązane ze stylem stworzonym przez polskich twórców – Witolda Lutosławskiego i Krzysztofa Pendereckiego. W kolejnych latach działalności Vasks wykształca jednak swój własny styl – w utworach używa najczęściej skal modalnych (tych samych, których używano w średniowiecznych kościołach). W wielu jego utworach doszukamy się także inspiracji melodiami ludowymi. Samych dzieł tegoż artysty jest mnóstwo, a między nimi trzy symfonie, utwory na skrzypce, fortepian, flet, wiolonczelę, klarnet, waltornię, organy, gitarę, kwartety smyczkowe oraz liczne dzieła chóralne i sakralne. Jego muzyka ujrzała jednak światło dzienne dopiero po odzyskaniu przez Łotwę niepodległości, w roku 1991. Od tamtego czasu Pēteris Vasks otrzymał wiele ważnych nagród i odznaczeń. Jest również twórcą “Muzycznego Kwietnia Pēterisa Vasksa”, czyli corocznego festiwalu, odbywającego się w miesiąc jego urodzin. Kompozytor zaprasza z tej okazji do Łotwy wiele osób ze świata sztuki, organizując koncerty i inne wydarzenia.

Wracając jednak do tytułu dzisiejszego artykułu, pragnęlibyśmy polecić Państwu “Pory roku”, które świat miał okazję usłyszeć po raz pierwszy w wykonaniu pianisty Vestarda Shimkusa w roku 2010. Sam kompozytor dzieła po premierowym wykonaniu utworu stwierdził, że w wykonaniu pianisty słyszał nuty zmieniające się w kolory, zapachy…

“Gadalaiki”, bo tak brzmi oryginalny, łotewski tytuł dzieła, nie tyle mają ilustrować konkretne pory roku, co bardziej opisać uczucia z nimi związane. Wsłuchując się w dźwięki muzyki Pēterisa Vasksa, dostrzeżemy bezkres srogiej, północnej zimy, kaprysy wiosny, radosne ciepło lata oraz jesienne barwy. Serdecznie zapraszamy do słuchania!